Trong bối cảnh Việt Nam tham gia 17 hiệp định thương mại tự do (FTA) đã và đang thực thi, việc nắm rõ lộ trình cắt giảm thuế quan đang trở thành yếu tố then chốt quyết định lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp. Từ EVFTA, CPTPP, RCEP đến UKVFTA, hàng loạt dòng thuế sẽ tiếp tục được đưa về 0% trong giai đoạn 2025 - 2030, mang đến cơ hội lớn cho xuất khẩu dệt may, điện tử, thủy sản, nông sản và nhiều ngành hàng khác.
Bài viết này cung cấp bảng tóm tắt lộ trình cắt giảm thuế chi tiết theo từng FTA, thời gian biểu cụ thể, nhóm hàng hưởng lợi sớm nhất cùng những lưu ý quan trọng về xuất xứ hàng hóa và quy tắc cumulation. Doanh nghiệp muốn tối ưu chi phí nhập khẩu nguyên liệu và tăng sức cạnh tranh xuất khẩu không thể bỏ qua thông tin cập nhật mới nhất này
1. Tổng quan về cam kết cắt giảm thuế quan trong FTA
Lộ trình cắt giảm thuế quan (Tariff Elimination Schedule) là nội dung cốt lõi và quan trọng nhất trong các Hiệp định Thương mại Tự do (FTA). Đây là cam kết cụ thể của các bên tham gia về việc giảm dần và cuối cùng xóa bỏ hoàn toàn thuế nhập khẩu đối với hàng hóa có xuất xứ từ các nước thành viên.
Lộ trình cắt giảm thuế quan là bảng biểu chi tiết liệt kê:
Mã HS của từng dòng thuế
Mức thuế hiện hành
Thời gian biểu giảm thuế theo từng năm (năm 1, năm 3, năm 5, năm 7, năm 10…)
Mức thuế cuối cùng (thường là 0%)
Mỗi FTA đều có Phụ lục cam kết thuế quan riêng, được xây dựng theo nguyên tắc đối xứng nhưng linh hoạt (các nước phát triển thường cắt giảm nhanh và sâu hơn so với Việt Nam).
Nguyên tắc chung trong các FTA của Việt Nam:
Hầu hết hàng hóa sẽ được đưa về 0% sau 7 - 15 năm (có FTA dài đến 20-25 năm).
Việt Nam thường được hưởng lộ trình linh hoạt hơn so với các đối tác phát triển.
Quy tắc xuất xứ (Rules of Origin) và chứng nhận C/O là điều kiện bắt buộc để hưởng ưu đãi.
Trong đó:
EVFTA & UKVFTA hiện là hai hiệp định có mức cam kết cắt giảm mạnh và nhanh nhất.
RCEP có tỷ lệ về 0% thấp hơn nhưng bao phủ thị trường rất lớn (Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc…).
CPTPP đòi hỏi tiêu chuẩn cao nhưng mang lại lợi thế cạnh tranh tại các thị trường cao cấp.
Tổng quan về cam kết cắt giảm thuế quan trong FTA
2. Lộ trình cắt giảm thuế quan các FTA quan trọng
Dưới đây là phân tích chi tiết lộ trình cắt giảm thuế quan của các FTA trọng điểm mà Việt Nam đang tham gia (dữ liệu cập nhật đến năm 2026).
2.1. EVFTA (Hiệp định EVFTA - EU)
EVFTA (viết tắt của European-Vietnam Free Trade Agreement) là Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu (EU). EVFTA có hiệu lực từ ngày 01/08/2020. Đây là một trong những FTA có mức cam kết cắt giảm thuế quan mạnh và nhanh nhất của Việt Nam.
Cam kết chính:
EU dành cho Việt Nam: Xóa bỏ thuế ngay 85,6% số dòng thuế (tương đương 70,3% kim ngạch). Sau 7 năm đạt 99,2% số dòng thuế (99,7% kim ngạch). Phần còn lại áp dụng hạn ngạch thuế quan (TRQ) với thuế 0%.
Việt Nam dành cho EU: Xóa bỏ ngay 48,5% số dòng thuế (64,5% kim ngạch). Sau 7 năm: 91,8%; sau 10 năm: 98,3% số dòng thuế. Một số dòng nhạy cảm có lộ trình lên đến 15 năm.
Nhóm hàng hưởng lợi sớm: Dệt may, giày dép, thủy sản, cà phê, điện tử, máy móc thiết bị.
2.2. CPTPP
CPTPP là viết tắt của Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (tiếng Anh: Comprehensive and Progressive Agreement for Trans-Pacific Partnership). Đây là một hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới mang tiêu chuẩn cao giữa 12 quốc gia thành viên: Việt Nam, Nhật Bản, Canada, Úc, New Zealand, Singapore, Malaysia, Brunei, Mexico, Chile, Peru và Vương quốc Anh. CPTPP có hiệu lực tại Việt Nam từ ngày 14/01/2019.
Cam kết chính:
Việt Nam cam kết xóa bỏ từ 78% - 99.9% số dòng thuế, tùy từng quốc gia.
Phần lớn lộ trình 3 - 7 năm, một số trường hợp trên 10 năm và rất ít dòng trên 20 năm.
Yêu cầu quy tắc xuất xứ khắt khe (đặc biệt ngành dệt may: “từ sợi trở đi”).
CPTPP là viết tắt của Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương
2.3. RCEP
RCEP là viết tắt của Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (Regional Comprehensive Economic Partnership). Đây là hiệp định thương mại tự do (FTA) lớn nhất thế giới, được ký kết giữa 10 quốc gia ASEAN và 5 quốc gia đối tác (Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc, New Zealand). RCEP có hiệu lực từ ngày 01/01/2022. Đây là FTA lớn nhất thế giới về quy mô.
Cam kết chính:
Xóa bỏ khoảng 90% số dòng thuế (tùy đối tác).
Lộ trình dài nhất lên đến 20 năm, cá biệt 25 năm.
Việt Nam có 6 biểu cam kết thuế quan riêng với ASEAN, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia và New Zealand.
Đặc điểm: Lộ trình chậm hơn EVFTA/CPTPP nhưng phạm vi thị trường rất rộng (bao gồm Trung Quốc - đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam).
2.4. UKVFTA
UKVFTA là tên viết tắt của Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam - Vương quốc Anh (UK-Vietnam Free Trade Agreement). Ký kết vào cuối năm 2020, hiệp định này kế thừa các cam kết từ Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam - EU (EVFTA), nhằm duy trì và thúc đẩy quan hệ hợp tác kinh tế - thương mại song phương giữa hai quốc gia. UKVFTA có hiệu lực từ ngày 01/01/2021, kế thừa hầu hết cam kết từ EVFTA.
Cam kết chính:
Tương tự EVFTA với lộ trình cắt giảm nhanh.
Anh xóa bỏ thuế ngay khoảng 48,5% số dòng thuế cho hàng Việt Nam.
Tổng tỷ lệ về 0% cuối cùng đạt 98,3%, lộ trình tối đa 10 năm.
2.5. Các FTA khác đáng chú ý (2025 - 2026)
Ngoài EVFTA, CPTPP, RCEP và UKVFTA, doanh nghiệp xuất nhập khẩu cũng cần theo dõi một số FTA quan trọng khác như:
VKFTA (Việt Nam - Hàn Quốc)
Hiệu lực từ năm 2015.
Hàn Quốc dành nhiều ưu đãi cho nông sản, thủy sản và hàng công nghiệp Việt Nam.
Tiếp tục là một trong những FTA được doanh nghiệp sử dụng C/O nhiều nhất.
AIFTA (ASEAN - Ấn Độ)
Tạo điều kiện mở rộng thương mại với thị trường hơn 1,4 tỷ dân.
Nhiều mặt hàng nông sản, nguyên liệu công nghiệp được hưởng thuế ưu đãi.
VIFTA (Việt Nam - Israel)
Hiệp định thương mại tự do đầu tiên giữa Việt Nam và một quốc gia Trung Đông.
Mở ra cơ hội lớn cho điện tử, nông sản chế biến, thực phẩm và công nghệ cao.
UAE CEPA và Mercosur
Giai đoạn 2025-2026, Việt Nam đang thúc đẩy đàm phán hoặc hoàn thiện các hiệp định với:
Đây sẽ là các thị trường tiềm năng giúp doanh nghiệp Việt Nam đa dạng hóa xuất khẩu và giảm phụ thuộc vào các thị trường truyền thống như Mỹ, EU hoặc Trung Quốc.
Doanh nghiệp xuất nhập khẩu cũng cần theo dõi một số FTA quan trọng khác để hưởng tối ưu quyền lợi
3. Doanh nghiệp cần làm gì để tận dụng lộ trình cắt giảm thuế?
Việc thuế nhập khẩu giảm về 0% không đồng nghĩa doanh nghiệp sẽ tự động được hưởng ưu đãi. Để tận dụng hiệu quả các cam kết FTA, doanh nghiệp cần chủ động chuẩn bị từ khâu tra cứu thuế đến hồ sơ xuất xứ.
1 - Kiểm tra mã HS và tra cứu cam kết thuế
Mỗi mức thuế ưu đãi trong FTA đều được áp dụng theo mã HS cụ thể. Doanh nghiệp cần xác định đúng mã HS của hàng hóa, sau đó tra cứu biểu cam kết để biết:
Thuế hiện hành là bao nhiêu.
Khi nào thuế giảm về 0%.
FTA nào mang lại ưu đãi tốt nhất.
Việc này giúp doanh nghiệp lựa chọn thị trường và thời điểm xuất nhập khẩu phù hợp.
2 - Chuẩn bị hồ sơ xuất xứ (C/O)
Để được hưởng thuế ưu đãi, hàng hóa phải đáp ứng quy tắc xuất xứ của từng hiệp định. Doanh nghiệp cần xây dựng quy trình quản lý chứng từ ngay từ đầu, bao gồm:
Hồ sơ nguyên liệu đầu vào.
Hóa đơn, vận đơn.
Hồ sơ sản xuất.
Chứng nhận xuất xứ (C/O) phù hợp với từng FTA.
Đây là điều kiện bắt buộc để cơ quan hải quan chấp nhận mức thuế ưu đãi. nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc xác định quy tắc xuất xứ, lựa chọn đúng mẫu C/O hoặc chuẩn bị hồ sơ chứng minh nguồn gốc hàng hóa. Chỉ một sai sót nhỏ trong hồ sơ cũng có thể khiến lô hàng không được hưởng ưu đãi thuế quan theo FTA.
Với kinh nghiệm hỗ trợ doanh nghiệp xuất nhập khẩu trên nhiều thị trường, InterLOG cung cấp dịch vụ tư vấn quy tắc xuất xứ, rà soát hồ sơ và hỗ trợ xin cấp các loại C/O phổ biến như Form E, D, AK, VK, CPTPP, EUR.1... giúp doanh nghiệp tận dụng tối đa ưu đãi thuế từ các FTA hiện hành.
3 - Tối ưu chuỗi cung ứng theo từng FTA
Mỗi FTA có quy tắc xuất xứ khác nhau.
RCEP phù hợp với doanh nghiệp sử dụng nguyên liệu từ Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản và ASEAN.
CPTPP mang lại ưu đãi thuế sâu hơn nhưng yêu cầu xuất xứ khắt khe hơn.
EVFTA và UKVFTA phù hợp với doanh nghiệp định hướng xuất khẩu sang châu Âu.
Vì vậy, doanh nghiệp nên đánh giá lại nguồn cung nguyên liệu để lựa chọn FTA có lợi nhất.
4 - Chủ động phòng ngừa rủi ro phòng vệ thương mại
Khi xuất khẩu tăng mạnh nhờ ưu đãi thuế, nguy cơ bị điều tra chống bán phá giá hoặc chống lẩn tránh xuất xứ cũng tăng theo. Doanh nghiệp cần:
Kiểm soát nguồn gốc nguyên liệu.
Lưu trữ đầy đủ hồ sơ sản xuất.
Tuân thủ nghiêm quy tắc xuất xứ của FTA.
Điều này giúp hạn chế rủi ro bị truy thu thuế hoặc mất ưu đãi.
5 - Sử dụng công cụ tra cứu chính thức
Doanh nghiệp nên thường xuyên cập nhật thông tin từ Cổng thông tin FTA của Bộ Công Thương để:
Tra cứu biểu thuế.
Theo dõi lộ trình cắt giảm thuế.
Kiểm tra quy tắc xuất xứ.
Cập nhật các cam kết mới từ các FTA đang có hiệu lực.
Việc theo dõi thường xuyên sẽ giúp doanh nghiệp không bỏ lỡ cơ hội tiết kiệm chi phí và mở rộng thị trường xuất nhập khẩu.
Doanh nghiệp cần làm gì để tận dụng lộ trình cắt giảm thuế
Lộ trình cắt giảm thuế quan trong các FTA không chỉ là cam kết giữa các quốc gia mà còn là cơ hội thực tế giúp doanh nghiệp giảm chi phí nhập khẩu, nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng thị trường xuất khẩu. Tuy nhiên, để tận dụng hiệu quả các ưu đãi này, doanh nghiệp cần chủ động theo dõi lộ trình thuế của từng hiệp định, xác định đúng mã HS, đáp ứng quy tắc xuất xứ và chuẩn bị đầy đủ hồ sơ C/O theo quy định.
Trong bối cảnh EVFTA, CPTPP, RCEP, UKVFTA và nhiều FTA khác đang bước vào giai đoạn cắt giảm thuế sâu nhất, việc nắm bắt đúng thời điểm và lựa chọn chiến lược phù hợp sẽ giúp doanh nghiệp tối ưu lợi thế từ các hiệp định thương mại tự do. Nếu cần tư vấn về quy tắc xuất xứ, tra cứu ưu đãi thuế hoặc hỗ trợ xin cấp C/O, doanh nghiệp nên làm việc với đơn vị chuyên môn để đảm bảo tận dụng tối đa các lợi ích mà FTA mang lại.
