FIATA cảnh báo rủi ro chuỗi cung ứng từ Trung Đông, doanh nghiệp cần hành động ngay

Rủi ro an ninh gia tăng tại tuyến hàng hải chiến lược

Theo cập nhật ngày 2/3/2026 của FIATA, tình hình an ninh tại Trung Đông đang diễn biến nhanh chóng và có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chuỗi cung ứng toàn cầu. Những rủi ro chính được ghi nhận bao gồm các mối đe dọa đối với hoạt động hàng hải tại khu vực Vùng Vịnh, gián đoạn trong không phận khu vực và các tác động lan rộng đến chi phí vận tải, thời gian giao hàng cũng như điều kiện bảo hiểm.

Các thông tin trong ngành cho thấy nhiều tàu hoạt động trong khu vực đã thay đổi lộ trình, tạm dừng hành trình hoặc quay đầu do hoạt động quân sự gia tăng và rủi ro hàng hải tăng cao. Một số tàu container dự kiến đi qua eo biển Hormuz thậm chí đã quay đầu sau khi xuất hiện các thông báo liên quan đến khả năng đóng tuyến hàng hải.

Những diễn biến này cho thấy nguy cơ gián đoạn nghiêm trọng đối với mạng lưới vận tải biển toàn cầu. Khi các tàu phải thay đổi lộ trình hoặc tránh các khu vực rủi ro, lưu lượng vận tải có thể bị dồn sang các cảng trung chuyển khác trong khu vực.

Nguy cơ tắc nghẽn tại các cảng trung chuyển

FIATA cảnh báo rằng việc chuyển hướng tàu khỏi các khu vực bị ảnh hưởng có thể làm gia tăng mạnh lưu lượng trung chuyển tại các cảng thay thế ở Trung Đông và châu Á. Điều này làm tăng nguy cơ ùn tắc cảng, kéo theo sự chậm trễ dây chuyền trong lịch trình của các tuyến tàu container quốc tế.

Khi các cảng trung chuyển bị quá tải, hiệu ứng lan tỏa có thể nhanh chóng ảnh hưởng đến toàn bộ mạng lưới vận tải. Lịch trình tàu bị xáo trộn, năng lực khai thác bị hạn chế và thời gian vận chuyển có thể kéo dài hơn dự kiến.

Do khu vực Trung Đông đóng vai trò quan trọng trong dòng chảy năng lượng và các hành lang thương mại Đông – Tây, bất kỳ sự gián đoạn kéo dài nào cũng có thể tác động đáng kể đến nhiều phương thức vận tải và chuỗi cung ứng toàn cầu.

Vận tải biển và hàng không cùng chịu áp lực

Trong lĩnh vực vận tải biển, rủi ro an ninh tại khu vực Vùng Vịnh đang buộc nhiều tàu phải chuyển hướng, tạm dừng chuyến hoặc ngừng quá cảnh. Cùng lúc đó, phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh và các phụ phí liên quan đang tăng mạnh, làm gia tăng chi phí vận hành của các hãng vận tải.

Nếu lưu lượng tàu tiếp tục được chuyển hướng khỏi khu vực này, các cảng trung chuyển thay thế có thể đối mặt với tình trạng tắc nghẽn nghiêm trọng, tiếp tục gây gián đoạn lịch trình và năng lực khai thác của hệ thống vận tải biển.

Không chỉ vận tải biển, vận tải hàng không cũng đang chịu ảnh hưởng đáng kể. Các hạn chế về không phận và việc điều chỉnh lộ trình bay khiến thời gian vận chuyển kéo dài và độ tin cậy của lịch bay giảm.

Những đường bay dài hơn đồng nghĩa với mức tiêu thụ nhiên liệu tăng cao và chi phí vận hành lớn hơn. Đồng thời, khi các hãng hàng không phải điều chỉnh mạng bay để tránh các khu vực rủi ro, năng lực vận tải hàng không có thể bị hạn chế.

Tác động dây chuyền lên chuỗi cung ứng

FIATA cũng lưu ý rằng các gián đoạn tại Trung Đông có thể tạo ra tác động dây chuyền trên phạm vi rộng của chuỗi cung ứng toàn cầu. Sự gián đoạn trong dòng chảy năng lượng, hóa dầu và hoạt động sản xuất công nghiệp có thể ảnh hưởng trực tiếp đến nhiều ngành kinh tế, bao gồm sản xuất, bán lẻ và hệ thống lương thực.

Trong bối cảnh này, thị trường có thể chứng kiến:

• Biến động mạnh về giá cước vận tải
• Nguy cơ thiếu thiết bị và container
• Khó khăn trong việc thực hiện các nghĩa vụ hợp đồng

Các doanh nghiệp vận tải và giao nhận buộc phải thích ứng với môi trường vận hành có mức độ bất định cao và thay đổi nhanh chóng.

FIATA khuyến nghị các hành động cần thực hiện ngay

Trước tình hình còn nhiều biến động, FIATA khuyến nghị các doanh nghiệp giao nhận cần duy trì mức cảnh giác cao và triển khai ngay các biện pháp quản trị rủi ro.

Trước hết, các doanh nghiệp cần ưu tiên bảo vệ nhân sự và duy trì hoạt động vận hành, bao gồm việc theo dõi khuyến cáo chính thức của chính phủ và các thông báo an ninh từ hãng vận tải, đồng thời rà soát kế hoạch duy trì hoạt động kinh doanh và quản lý khủng hoảng.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần duy trì nhận thức đầy đủ về tình trạng các lô hàng, xác định những lô hàng đang hoặc dự kiến đi qua các khu vực bị ảnh hưởng, theo dõi hành trình hàng hóa theo thời gian thực và chuẩn bị cho khả năng chuyển hướng, chậm trễ hoặc tạm dừng dịch vụ.

FIATA cũng khuyến nghị các doanh nghiệp rà soát lại các điều khoản hợp đồng và trách nhiệm pháp lý, bao gồm việc đánh giá khả năng áp dụng điều khoản bất khả kháng, làm rõ trách nhiệm trong trường hợp thay đổi tuyến vận chuyển hoặc chậm trễ, và lưu trữ đầy đủ hồ sơ phục vụ khiếu nại hoặc giải quyết tranh chấp.

Ngoài ra, việc quản lý rủi ro bảo hiểm và tài chính cũng cần được chú trọng. Doanh nghiệp nên kiểm tra phạm vi bảo hiểm hàng hóa và bảo hiểm trách nhiệm tại các khu vực xung đột, xác nhận các điều khoản liên quan đến bảo hiểm rủi ro chiến tranh và chuẩn bị cho các phụ phí hoặc chi phí phát sinh.

Một yếu tố quan trọng khác là duy trì giao tiếp minh bạch với khách hàng. Các doanh nghiệp cần thường xuyên cập nhật tình hình vận chuyển, giải thích rõ nguyên nhân của việc tăng chi phí hoặc thay đổi tuyến vận chuyển, đồng thời tư vấn các giải pháp vận tải thay thế khi cần thiết.

Cuối cùng, FIATA khuyến nghị tăng cường tính linh hoạt trong chuỗi cung ứng, bao gồm việc khảo sát các cảng và tuyến vận chuyển thay thế, xem xét các giải pháp vận tải đa phương thức và phối hợp chặt chẽ với hãng vận tải, cảng biển và các nhà khai thác vận tải nội địa.